Značaj oslobođenja Beograda 65 godina kasnije

Oslobođeni Beograd - oktobar 1944U jutarnjim časovima 20. oktobra 1944. godine završene su borbe za oslobođenje Beograda od nacističke nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu. U desetodnevnim borbama u okviru beogradske operacije učestvovale su jedinice iz sastava Prvog proleterskog i Dvanaestog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, i Drugog i Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije. Strategijski značaj ove ratne operacije ogledao se u tome što je osujećen plan nemačke komande da pod kontrolom sačuva Beograd kao ključnu tačku u planiranom povlačenju svoje Grupe armija „E“ iz Grčke ka Austriji.

Snage Narodnooslobodilačke vojske i Crvene armije su od 11. do 14. oktobra stegle obruč oko Beograda i izbile na liniju Čukarica – Avala. Komandant Prvog proleterskog korpusa NOVJ Peko Dapčević i komandant snaga Crvene armije u napadu na Beograd Vladimir Ždanov u selu Jajinci ispod Avale, izradili su zajednički operativni plan za oslobođenje grada. Prema tom planu, napad je izveden s četiri kolone da bi se presekle snage u samom gradu i na taj način svelo na minimum njegovo razaranje.

Posle razbijanja pokušanog kontranapada nemačkih trupa iz pravca Smedereva i višednevnih žestokih uličnih okršaja, u kojima su se oslobodiocima organizovano priključili i Beograđani, bitka za Beograd okončana je jurišom na Kalemegdan i borbama oko Savskog mosta. Već 19. oktobra uveče, oslobođenje Beograda simbolično je obeleženo, dok je neprijatelj još uvek otvarao vatru prilikom uzmicanja, tako što je partizan Miladin Petrović, sa palate „Albanija“ koja je tada bila najviša beogradska zgrada, razvio jugoslovensku trobojku s crvenom petokrakom.

Šezdeset pet godina kasnije, režim u Srbiji pokušao je da jeftino iskoristi taj značajan istorijski događaj kao povod za sticanje nezasluženih antifašističkih poena i za udvaranje jednoj imperijalističkoj sili. Godišnjica oslobođenja Beograda je besramno obesmišljena na način uvredljiviji čak i od višegodišnje prakse ignorisanja tog datuma. Obeležavanje dana oslobođenja je instrumentalizovano u cilju uveličavanja diplomatske posete predsednika Ruske Federacije Dmitrija Medvedeva svom srpskom kolegi Borisu Tadiću i drugim eksponentima poretka u Srbiji. Poseta ruskog predsednika, čiji je glavni sadržaj bio vezan za pitanja preuzimanja vlasništva nad srpskim energetskim sektorom i drugim vidovima investiranja kapitala iz Rusije, kao i za oblast političke i bezbednosne saradnje dva režima, krunisana je njegovim ceremonijalnim prisustvom zvaničnoj svečanosti pod licemernim nazivom „Beograd pamti 65 godina slobode”.

Na toj svečanosti, Tadić je izjavio da je „Srbija zemlja koja je uvek branila sve tekovine na kojima se zasniva današnja evropska tradicija“ i naveo da „upravo zbog budućnosti treba da pamtimo i zajedničku antifašističku prošlost Srbije i Rusije“. Nastavio je s izjavom: „Mi smo danas otvoreno, demokratsko i tolerantno društvo, koje se najoštrije suprotstavlja nasilju, političkom ekstremizmu, i u kome nikada neće biti mesta za ekstremne političke organizacije koje manipulišu patriotizmom“.

Suvišno je ukazivati na cinizam izjave date na neukusnoj svečanosti u organizaciji političara koji su jedva dočekali priliku da ponovo manipulišu patriotizmom, i da zagovaraju antifašizam pod kamuflažom najbljutavijeg nacionalističkog istorijskog revizionizma, u kojem se više ne prepoznaju ni konture antifašističke i revolucionarne Narodnooslobodilačke borbe, jer se u zvaničnom ceremonijalu, posvećenom veličanju srpske „državotvornosti“, gubi razlikovanje Prvog i Drugog svetskog rata. Nema potrebe ni za zgražavanjem nad serijom laži u govoru najvišeg zvaničnika srpskog režima. Pojasnimo, ipak, da je banalno lažan govor o demokratiji, kada o preraspodeli društvenog proizvoda odlučuje Međunarodni monetarni fond, a ne narod koji ga stvara svojim radom. Isto važi i za deklarativno suprotstavljanje nasilju u periodu pojačane policijske represije, koja suspenduje slobodu okupljanja i slobodu kretanja u Beogradu, a u cilju suzbijanja očekivanog jesenjeg talasa radničkih štrajkova i protesta. Vezano za tu temu, licemerno tretiranje huliganskog nasilja samo pojačava utisak reakcionarnosti režima koji je izvršio besomučan pritisak na otkazivanje Povorke ponosa, i time nam stavio do znanja da neće dopuštati čak ni zahtev za promovisanjem slobode i ravnopravnosti seksualnog izražavanja, a kamoli neke druge zahteve potlačenih koji bi dublje i opasnije zadirali u interese vladajuće klase.

S tim na umu, potrebno je podsetiti se na to da, nasuprot ovogodišnjoj farsi sa obeležavanjem dana oslobođenja Beograda, antifašizam nije i ne može biti sveden na praznu parolu državne propagande, kojom se pokriva bilo šta – od iskopavanja kostiju dokazanog kolaboracioniste Draže Mihailovića do prodaje javne naftne industrije zastupnicima ruskog monopolnog kapitala. Realni sadržaj antifašizma u stvarnosti je borbena strategija radničkog pokreta suočenog s pretnjom diktature krajnje reakcionarnih političkih snaga.

Zbog toga je potrebno istaći značaj oslobođenja Beograda 1944. godine, ne samo u kontekstu doprinosa pobedi antihitlerovskih saveznika u Drugom svetskom ratu, već sa stanovišta ogromnih društveno-političkih promena, vezanih za organsku povezanost antifašističke borbe i socijalističke revolucije. Razumevanje te povezanosti predstavlja ključni momenat za napuštanje pukog zgražavanja nad zloupotrebom i banalizacijom istorijskog sećanja, i približavanje opredeljenosti ka vođenju aktivne klasne politike, i radu na izgradnji masovnih organizacija otpora sistemu ugnjetavanja.

Nasuprot pokušaju da se obeležavanje 65-ogodišnjice oslobođenja ugura u okvire nacionalističkog kiča kao zvanične estetike vladajuće klase u Srbiji, istorijske činjenice neumoljivo svedoče o internacionalističkoj dimenziji događaja. U borbama za oslobođenje Srbije i Beograda 1944, učestvovali su borci iz Hrvatske, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, iz Slavonije i Vojvodine, zajedno s borcima iz Srbije, potvrđujući borbenu snagu bratstva i jedinstva u Narodnooslobodilačkom ratu.

Iz Beograda su bili isterani kvislinzi, nedićevci i ravnogorski četnici, koji su poslednjih godin rata tesno i otvoreno sarađivali s nemačkim okupatorima, boreći se protiv narodnooslobodilačnog pokreta u Srbiji. Oslobođenje Beograda donelo je definitivan kraj Nedićevoj vladi i celom njegovom kvislinškom aparatu, koji je tri i po godine verno služio nacistima u tlačenju srpskog naroda. Zajedno s Nedićem i njegovim snagama, u Srbiji su vojnički potpuno i konačno bili razbijeni četnici Draže Mihailovića. Tada se pokazalo na delu da je njihovo hvalisanje masovnom podrškom srpskog naroda bilo samo prazna četnička propaganda. U samom gradu, oslobodioci su pohvatali mnoge izdajnike i kolaboracioniste kojima je kasnije sudio narodni sud. Samim tim, onemogućeni su planovi reakcije da u Srbiji stvori svoje utočište s ciljem da političkim mahinacijama buržoazija eventualno zadrži svoje ranije pozicije. Oslobođenjem Beograda 1944, velikosrpska buržoazija doživela je potpun poraz.

Beograd je tada postao centar jugoslovenske revolucije, pobedonosnog revolucionarnog talasa koji je donosio mere masovne emancipacije, menjajući društveno-ekonomske i političke odnose, omogućujući ostvarenje prava žena, seljaštva, radništva, omladine, kao i nacija koje su bile potlačene u predratnoj Jugoslaviji. Tadašnje uspostavljanje sistema narodne demokratije, sadržalo je u sebi pretpostavke za novi socijalistički poredak.

Nemoguće je očekivati da tu dimenziju značaja oslobođenja Beograda u Srbiji priznaju sluge krupnog kapitala i poslušnici svake imperijalističke sile, od SAD i EU do Rusije i Kine. Oni će u svakoj prilici nastojati da, koliko god više mogu, zamagle sećanje na stvarni sadržaj antifašističke borbe i ulogu naroda Srbije u njoj. Ali oni ne mogu promeniti realne istorijske činjenice. One tvrdoglavo nastavljaju da postoje, i da predstavljaju temelj za svako svesno i organizovano delovanje na izgradnji socijalističkog društva, društva istinske slobode i demokratije, onog koje će biti lišeno tlačenja i eksploatacije, imperijalističkih uticaja i fašističkih pretnji.

Advertisements